Η λατρεία του Σάραπυ εμφανίστηκε τον 4ο αιώνα π.Χ., όταν ιδρύθηκε η Αλεξάνδρεια από Μ.Αλέξανδρο. Ο ίδιος ο βασιλιάς, φημισμένος για τη μεγάλη του ευλάβεια, είχε ορίσει πού θα βρίσκονταν τα ιερά όπου θα τελούνταν η λατρεία του θεού. Ελληνες και Αιγύπτιοι υπήκοοι του βασιλείου ενώνονταν έτσι σε μια κοινή λατρεία, σε αυτό που αποκαλούμε θρησκευτικό συγκριτισμό.

Από τον 7ο αιώνα π.Χ., την περίοδο όπου Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην Αίγυπτο, ελληνικές και αιγυπτιακές θεότητες ήρθαν σε ώσμωση. Η εικονογραφία των αιγυπτιακών θεοτήτων προσαρμόστηκε στα ελληνικά πρότυπα,όπως για παράδειγμα ο Αιγύπτιος θεός Άμμων που πήρε τη μορφή του βασιλιά του ελληνικού δωδεκάθεου Δία.

Στους ελληνιστικούς χρόνους, όπου βασίλευαν οι απόγονοι του Μ. Αλεξάνδρου, η λατρεία του Αιγυπτιακού Σέραπυ, προστάτη της πόλης της Αλεξάνδρειας και της Δυναστείας των Πτολεμαίων, διαδόθηκε σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Καθώς έσπευδε να βοηθήσει όσους επικαλούνταν τη βοήθεια του επονομάζονταν «επήκοος» , «σωτήρ» γιατί θεράπευε κάθε ασθένεια ,αλλά και «πλουτοδότης», για τα αγαθά που έφερνε.

Τον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ.,η λατρεία του βρήκε έδαφος και στην Ελλάδα. Εγινε μάλιστα επίσημη λατρεία του κράτους στην Αττική.
Η δύναμη των αιγυπτιακών θεοτήτων να εξουσιάζουν το πεπρωμένο γοήτευε έντονα όσους προσηλυτίζονταν.

Στη Δήλο και τη Θεσσαλονίκη, δημιουργήθηκαν σημαντικά ιερά που ευνόησαν τη διάδοση των νέων ιδεών. Δεν ήσαν βέβαια τόσο φημισμένα όπως το επιβλητικό Σ ε ρ ά π ε ι ο της Αλεξάνδρειας όπου στεγαζόταν κι ένα τμήμα της περίφημης βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. Στη Θεσσαλονίκη, το ιερό ήταν μεγάλο με στοές κι ένα μικρό ναό. Εκεί, ο μεγάλος αριθμός επιγραφών που αποκαλύφθηκαν από τις ανασκαφές προσφέρουν ένα πλούτο πληροφοριών:
αφιερωμένες « κάθ’ όραμα ή κατ ´όνιρον», μαρτυρούν πως όνειρα και οράματα των πιστών χρειάζονταν ερμηνεία, πιθανώς, από τον ιερέα ονειροκρίτη του ιερού. Μέσω της εγκοίμησης, του ύπνου δηλαδή,που αποτελούσε σημαντική θεραπευτική πρακτική, ο επισκέπτης του ιερού οδηγούνταν στην ίαση, στην αναγέννηση του εαυτού του.

Η ποικιλία των αναθημάτων ( αφιερώματα,αντικείμενα που προσφέρονταν προς τιμήν των θεών) μαρτυρά ότι η λατρεία ασκούνταν από όλες τις κοινωνικές τάξεις αδιακρίτως. Κάποια ήσαν ασήμαντης αξίας άλλα πλουσιότερα. Φαίνεται ότι τα Σεραπεία, χώροι λατρείας και μύησης, κέντρα ιαματικά, συχνά με βιβλιοθήκες, προσέλκυαν άρχοντες, απλούς πολίτες, αλλά και δούλους…

Η Δωρική εξάπολη δεν θα μπορούσε να μην επηρεαστεί από τη νέα λατρεία. Αλλωστε, από εδώ περνούσε κι ο ιερός δρόμος που οδηγούσε τους προσκυνητές στο ιερό των Δελφών,στο κέντρο του Ελλαδικού χώρου,στον « ομφαλό της γης»

Στον Αη-Γιάννη Γραβιάς, έχει βρεθεί επιγραφή που αφορά την απελευθέρωση δούλης( 2ος αι. π.Χ.). Υποθέτουμε λοιπόν ότι στο χώρο υπήρχε Σεράπειον, όπου οι ιερείς ασκούσαν την ιατρική στους επισκέπτες. Σε 14 σειρές, διατυπώνεται η συμφωνία του ιδιοκτήτη( Αλέξων) και της πρώην δούλης (Πίστα), η οποία πλέον γίνεται ελεύθερη από τα δεσμά της δουλείας.

Σε αυτούς τους ιερούς τόπους θεραπείας, κοινωνικής συνάντησης, πολιτισμού, σώμα και ψυχή έβρισκαν φροντίδα και ίαση με οδηγό τη πίστη.

Αναθήματα του Σέραπυ και της γυναίκας του Ισιδας, Αρχ.Μουσείο Θεσσαλονίκης

Χρυσό ψέλιο ( βραχιόλι)με προτομή Σαράπιδος, Αρχ. Μουσείο Αθηνών